Lex est quod notamus...
W przestrzeni publicznej coraz częściej pojawia się pytanie o ekonomiczne fundamenty wykonywania zawodu notariusza w Polsce. Punktem wyjścia do tej dyskusji stał się raport przygotowany przez ekspertów Forum Prawo dla Rozwoju pt. "20 lat bez wzrostu płac. Warunki płac i wynagrodzeń notariuszy wobec realiów rynkowych". Dokument ten stanowi próbę całościowej analizy sytuacji finansowej kancelarii notarialnych w kontekście dynamicznych zmian gospodarczych ostatnich dwóch dekad.
Raport został zaprezentowany podczas debaty zorganizowanej 15 grudnia 2025 r. w siedzibie Polskiej Agencji Prasowej. W wydarzeniu udział wzięli m.in. senator Krzysztof Kwiatkowski, Aleksander Szymański – prezes Krajowej Rady Notarialnej, Mariusz Białecki oraz dr Konrad Hennig. Dyskusja koncentrowała się wokół wynagrodzeń notariuszy za czynności o charakterze urzędowym oraz systemowych ograniczeń w kształtowaniu stawek.
Zasadnicza teza raportu jest jednoznaczna: od 2004 r. maksymalne stawki taksy notarialnej w zdecydowanej większości pozostają niezmienione. W tym samym czasie polska gospodarka przeszła głęboką transformację – zarówno pod względem poziomu wynagrodzeń, jak i kosztów prowadzenia działalności.
W latach 2004–2025:
Oznacza to, że realna wartość wynagrodzenia za tę samą czynność notarialną spadła o ponad połowę. Co więcej, w części przypadków stawki zostały w przeszłości nawet obniżone, zamiast podlegać dostosowaniu do warunków rynkowych.
Równolegle do stagnacji stawek systematycznie rosły koszty prowadzenia kancelarii notarialnej. Wśród najistotniejszych obciążeń wskazuje się:
Kancelaria notarialna nie jest jedynie miejscem sporządzania aktów notarialnych – to podmiot organizacyjny, który musi zapewnić obsługę administracyjną, archiwizację dokumentów, bezpieczeństwo danych, zgodność z przepisami AML, RODO oraz cyfryzację procesów. Wszystkie te elementy generują koszty, które w ostatnich latach wyraźnie wzrosły.
Dane przedstawione przez Krajowa Rada Notarialna pokazują wyraźne zmiany w strukturze zatrudnienia w kancelariach notarialnych.
Między 2019 a 2025 rokiem liczba pracowników spadła z 6475 do 6051 osób – mimo wzrostu liczby notariuszy i kancelarii. W pierwszym półroczu 2025 r.:
Taki model funkcjonowania wpływa bezpośrednio na organizację pracy, dostępność terminów oraz obciążenie administracyjne notariuszy.
Notariusz, jako osoba wykonująca zawód zaufania publicznego, działa w ramach ściśle określonych przepisów prawa. Wysokość maksymalnych stawek wynagrodzenia określa rozporządzenie – nie jest to kwestia swobodnej decyzji rynkowej.
W przeciwieństwie do przedsiębiorców działających w pełni konkurencyjnym środowisku, notariusz:
Oznacza to, że utrzymywanie stawek na poziomie sprzed 20 lat ma bezpośrednie konsekwencje nie tylko dla ekonomiki kancelarii, lecz również dla stabilności systemu notarialnego jako całości.
Autorzy raportu wskazują na potrzebę rozważenia mechanizmów automatycznej waloryzacji stawek taksy notarialnej. Rozwiązania mogłyby zostać oparte na:
W niektórych obszarach takie mechanizmy już funkcjonują, co pokazuje, że systemowe rozwiązania są możliwe do wdrożenia.
Wnioski raportu prowadzą do szerszej refleksji: stabilność ekonomiczna kancelarii notarialnych nie jest wyłącznie kwestią środowiskową. Ma ona bezpośredni wpływ na jakość obsługi stron, organizację pracy, dostępność notariusza oraz sprawność realizacji czynności.
Notariat pełni istotną funkcję gwarancyjną w systemie prawnym państwa. Każdy akt notarialny to element bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami, dziedziczenia, działalności gospodarczej czy funkcjonowania spółek. Utrzymywanie stawek na poziomie sprzed dwóch dekad – przy jednoczesnym dynamicznym wzroście kosztów – rodzi pytanie o długofalową równowagę systemu.
Dyskusja zapoczątkowana raportem pokazuje, że temat waloryzacji taksy notarialnej wykracza poza kwestie indywidualnych interesów zawodowych. Dotyczy on fundamentalnych zasad funkcjonowania zawodu zaufania publicznego w zmieniających się realiach gospodarczych.
Źródło: krn.org.pl.